قطعنامه ی ۱۷۴۷ در شرایطی به تصویب رسید که هر پانزده عضو شورای امنیت سازمان ملل به آن رای مثبت دادند. از این جمله پنج کشور آفریقای جنوبی، قطر،اندونزی،چین و روسیه که همواره مورد احترام و اعتماد جمهوری اسلامی قرار داشته اند در این رای گیری حضور داشتند و بر ضد منافع تهران آرای خود را اعلام کردند. اما آیا چنین اجماعی به صورت مطلق به ضرر ایران تمام خواهد شد.
اجماع در سازمان ملل یک حسن بزرگ برای مردم ایران دارد و آن این است که کشورهایی همچون روسیه و چین که رابطه ی نسبتا نزدیکی با ایران دارند در قبال تضمینی که به ایالات متحده برای همکاری در تصویب تحریم علیه ایران می دهند انتظارات متقابلی نیز از مفاد قطعنامه دارند. بدین معنا که کشورهای اروپایی که وظیفه ی تنظیم پیش نویس قطعنامه را دارند برای جلب نظر روسیه و چین و دیگر دول دوست با ایران، شدت و حدت قطعنامه را به طرز قابل ملاحظه ای کاهش می دهند. به بیان دیگر قطعنامه ها از سیر طبیعی خود عقب می افتند. مثلا ادبیات قطعنامه ای که احتمالا در اواخر بهار تصویب خواهد شد می توانست در همان قطعنامه ی نخست (۱۷۳۷) وجود داشته باشد. از این رو نگارنده ی یادداشت بر این باور است که اجماع در شورای امنیت در کوتاه مدت به نفع ایران خواهد بود .
چنین حرکت آهسته و پیوسته ای تا دو یا سه قطعنامه ی دیگر می تواند ادامه داشته باشد و خطر هنگامی حس خواهد شد که پیش نویس قطعنامه طوری تنظیم شود که چند عضو شورای امنیت که در بالا به آنها اشاره شد سر ناسازگاری شدیدی با آن داشته باشند. در این صورت اروپا و آمریکا تصمیم خواهند گرفت که قطعنامه های رادیکال تر و سخت گیرانه تری را بر ضد ایران اعمال نمایند. می خواهم بگویم زمانی که ایالات متحده از اجماع نا امید شود و تنها به تصویب شدن قطعنامه با اکثریت اعضا بسنده کند تمایل خواهد داشت تا قطعنامه هایی تصویب شود که فشار کمر شکنی بر اقتصاد ایران وارد گرداند و این آغاز خطر اصلی خواهد بود.
شاید این تصور پیش آید که روسیه و یا چین در صورت رادیکال شدن قطعنامه ها آن را وتو خواهند کرد. پاسخ به چنین ادعایی به زعم من به دو دلیل منفی خواهد بود. نخست اینکه این دو کشور به خوبی می دانند که استفاده از حق وتو برای قطعنامه ای که ایالات متحده از آن حمایت می کند تا چه اندازه می تواند این کشور را خشمگین کند و به مبادلات عظیم تجاری و همچنین پیمان های استراتژیک آنان لطمه وارد کند. این درست که تصویب قطعنامه ای که برای مثال خرید نفت از ایران را ممنوع می سازد به ضرر اقتصاد این کشورها خواهد شد اما تصورشان بر این است که این ضرر قابل قیاس با زیان هایی که از دوری از اقتصاد ایالات متحده خواهند دید نمی باشد. روسیه و چین در قبال چنین تحریم هایی تا قبل از نهایی شدن پیش نویس شدید الحن آن تمام تلاش خود را برای ملایم کردن آن به کار خواهند بست اما بسیار دور از ذهن است زمانی که نوبت به رای گیری رسد، سودای وتوی آن را در سر داشته باشند.
دلیل دیگری که این دو قدرت از وتوی قطعنامه های شدید اقتصادی حمایت نمی کنند این است که چنین رویکردی احتمالا باعث خواهد شد ایالات متحده و متحدانش بار دیگر شورای امنیت را دور بزنند و خود اقداماتی که بدون شک بسیار شدید تر خواهد بود- مانند حمله نظامی به ایران- را مورد بررسی قرار دهند. اقدامی که روسیه و چین به طور کامل با آن مخالفت دارند و از همین روی برای جلوگیری از جنگی دوباره سعی می کنند پرونده ی ایران را در شورای امنیت نگاه دارند و بهانه به دست واشنگتن ندهند.
پس حتی در قطعنامه های شدید اقتصادی علیه ایران روسیه و چین اگر نخواهند روی خوش به آمریکا نشان دهند تنها به دادن رای ممتنع قناعت خواهند کرد.
به هر روی به نظر می آید تا قطعنامه هایی که تاثیر مستقیم ،قابل لمس و فلج کننده بر اقتصاد طبقه ی فقیر و متوسط ایران می گذارد چند پله فاصله داریم. علامت چنین قطعنامه هایی نیز عدم وجود اجماع اعضای شورای امنیت هنگام تصویب آن است. به بیان دیگر به نظر می رسد تا دو یا سه قطعنامه ی دیگر وجود اجماع بر سر تصویب ان خبر چندان بدی نباید برای ایرانیان باشد زیرا پیام اجماع در شورای امنیت به ایران این است که ما هنوز با حوصله به پرونده ی هسته ایران نگاه می کنیم و ترجیح نمی دهیم به بهای تشدید تحریم ها شکافی در این شورا به وجود آید.
این می تواند انگیزه ی خوبی برای فعالین مدنی و اصلاح طلبان ایران باشد تا تمام تلاش خود را از به کار گیرند تا پیش از اضطراری شدن موقعیت ایران بتوانند با وارد اوردن فشار بر دولت، به تلطیف سیاست های هسته ای ان مبادرت ورزند و فشار ها را بر ایران کاهش دهند.
یکی از مهمترین این راه ها پیروزی مقتدرانه ی نیروهای آرامش خواه در مجلش هشتم است. راهی که پیچیدگی های زیادی دارد اما به نظر روشن ترین روزنه ی امید می آید. در آینده بیشتر به این راه و سازوکار هایش خواهیم پرداخت.
در آخر اضافه می کنم که اگر به نیمه ی خالی لیوان بنگریم این احتمال نیز می تواند وجود داشته باشد که اجماع در شورای امنیت تا بالاترین پله های مجازات علیه ایران ادامه یابد و در آن سو ایران نیز به انتظارات خود از برنامه ی هسته ای نرسیده باشد. امری که بی شک به سختی اسباب دردسر رجال سیاسی تهران را مهیا می کند. احتمالی که البته چندان قوی به نظر نمی رسد.